Onbereikbare stilte

Verkeer voor bereikbaarheid maakt stilte onbereikbaar. Nederland is zo goed bereikbaar dat het bijna nergens meer stil is. En dan bedoel ik niet het gefluit van vogels of het geratel van spechten. Nee, ik bedoel geluid van auto's, motoren, motorboten, quads, vliegtuigen, straaljagers en zo voort.

Luister zelf.
Hoeveel (verkeers-) geluiden zijn er in een gebied te horen? Verkeersgeluid is vaak zo gewoon, dat we onszelf geleerd hebben om het zoveel mogelijk te negeren. Pas als je ergens eens gericht gaat luisteren, merk je meteen op dat het niet echt stil is.
Wanneer het waait zorgen ritselende bladeren dat je verkeersgeluid niet hoort, maar draait de wind komt het geluid van een wegverkeer naar je toe geblazen. En is het toch gelukt een stil plekje te vinden komt een ultra-light vliegtuigje een rondje draaien of moet een lijnvliegtuig even wachten om te landen (En soms, o ja, verstoren ook motorzagen, speakers en vuurwerk de stilte). Al met al is stilte schaars geworden.

Is on-stilte logisch?
Dat hangt ervan af. Bij een weg of vliegveld verwacht je geluid. Maar in de natuur, en dan vooral de wat grotere natuurgebieden (Veluwe, Utrechtse Heuvelrug, de duinen en zo) mag je stilte verwachten. Hoeveel geluid daarvan aanvaardbaar is, is erg persoonlijk en is tevens afhankelijk van wat je aan het doen bent. Het onlogische ervan is dat je geluid wordt opgedrongen.

Muzak
Muzak is muziek als achtergrondgeluid in winkels. Vaak hoor ik het niet eens. Omdat het erbij lijkt te horen of omdat ik het automatisch negeer? Maar anderen irriteren zich eraan. En ook zijn er mensen die er last van hebben vanwege hun gehoor. Op de een of andere manier is verkeergeluid gelijk aan muzak: je hebt er niet voor gekozen en je kunt er niet onderuit.

Effecten van geluid?
Ondanks dat we het achtergrondgeluid eigenlijk automatisch negeren, houdt het geluid een deel van zijn effecten. Je komt minder goed tot rust; een afname van de natuurbeleving en het minder goed kunnen horen en ervaren van zachte dierengeluiden.
Het kan niet alleen als een verstorend 'element' worden ervaren maar alomtegenwoordig verkeersgeluid geeft tevens de indruk van de nietigheid van het natuurgebied. Doordat het geluid doordringt tot in de uithoeken ervan. Doordat je zelfs in de natuur niet meer aan door "machines" geproduceerde geluid kunt ontsnappen, geeft het zelfs steun aan het idee dat Nederland "vol' is. Echte stilte- c.q. rustzoekers moeten inderdaad grotere afstanden afleggen om deze gebieden wel te vinden, bijvoorbeeld de Friese waddeneilanden.

Kwaliteit en vrijheid
Het vrij zijn van verkeersgeluid is een belangrijke kwaliteit en ook verschillen in de hoeveelheden geluid zijn belangrijk. Het zorgen voor ruimtelijke verscheidenheid op het gebied van geluid is namelijk het verzekeren van vrijheid. De vrijheid om te kiezen hoeveel verkeersgeluid iemand aanvaardbaar vind in zijn woonomgeving en tijdens zijn recreëren.

Waarom is verkeer zo rumoerig?
Verder over verkeer: Niks is zonder geluid, ook verkeer niet. Maar waarom zo luidruchtig? Is dat niet 19e eeuws? Is het echt normaal dat verkeer zoveel herrie maakt, of zijn we dat slechts gewend? Zo erg aan gewend dat we zelfs in natuurgebieden verkeersgeraas gewoon vinden? Waar komt al dat geluid vandaan?

1) Straalmotoren
Vliegtuigen moeten zich afzetten om zich naar voren te verplaatsen. En dat moet nog hard ook om in de lucht te blijven. Dat maakt dus veel herrie. Die herrie kan zich rechtstreeks via de lucht naar de aarde verplaatsen. Dankzij verdergaande technologie maken straalmotoren minder herrie als voorheen. toch is het geluid nog steeds oorverdovend. Hoe hoger het vliegtuig vliegt, hoe minder lucht om geluid door te laten en hoe stiller op de grond (en hoe sneller het vliegtuig moet vliegen).  

2) Ontploffingen....
De motor is niet zomaar een verbrandingsmotor, nee het is eigenlijk een ontploffingsmotor. Vele kleine ontploffingen drijven via zuigers, stangen en tandwielen de wielen van motorvoertuigen aan. Bij knetterende brommertjes en ronkende motoren hoor je meteen hoeveel rumoer een ontploffingsmotor eigenlijk maakt. Dankzij geluidsdempers hoor je minder herrie bij auto's, behalve bij het snel optrekken. Herrie van de motor is eigenlijk abnormaal. Dat valt vooral op nadat je in een elektrische auto hebt gereden.

3) Rijgeluid
Zo ontstaat ook veel geluid: door het hard rijden van het wiel op de weg. Hoe sneller, zwaarder,  meer bandenprofiel en ongelijker de weg hoe meer geluid. En bij railverkeer: hoe minder rond de wielen zijn en hoe krapper de bocht, hoe meer geluid. En hoe meer geluid, hoe verder het geluid reikt. Vooral vrachtwagens en goederentreinen maken veel kabaal. En dat alles zonder geluidsdempers.
Stillere wegdekken en geluidsschermen helpen om dit geluid binnen de perken te houden.

Wat doen we er al aan?
Nu doen we best wel iets tegen geluidshinder. Er zijn wetten om geluidshinder door het verkeer tegen te gaan. Maar de huidige wetten tegen geluidshinder hebben twee manco's: Eenzijdige aanpak van vervoermiddelen en het tegengaan van excessen. En wat is daar nu verkeerd aan?

- Eenzijdige aanpak van vervoermiddelen
Bepaalde geluidsbronnen worden aangepakt, terwijl andere geluidsbronnen vrijuit lawaai mogen produceren. Het vliegverkeer is zo'n op gebied van geluid een anarchie. De strijd om de herrie bij Schiphol is overbekend. Maar ook de kleine luchtvaart produceert zomaar op de gekste plekken herrie. Modernere vliegtuigjes, en hoog genoeg vliegen, zijn weliswaar stiller. Maar cirkelende piloten en reclamevliegtuigjes helemaal maken veel stilte kapot.

- Tegengaan van excessen.
De huidige bestrijding van geluidshinder is namelijk vooral gericht op het tegengaan van excessen en duidelijk aanwezige overlast. Dat is op zich natuurlijk erg belangrijk. Echter bestaat er anderzijds sterk de neiging om geluidsoverlast te spreiden, om zodoende onder de geluidshindernormen te blijven. Om toch maar niks te hoeven veranderen met het productie van geluid worden geluidsintensieve activiteiten zo veel mogelijk gespreid. (Vergelijk het maar eens met de bekende hoge schoorstenen van weleer: het oplossen van vervuiling was ooit gevonden. verspreid de vervuiling zoveel mogelijk zodat door verdunning het gif en de stank geen kwaad meer konden doen. Dat daardoor echter de directe overlast de uitstoot van verontreinigende stoffen niet meer kon remmen werden grote gebieden vervuild, tot Antarctica toe. Zo erg zal dat met geluid niet worden, toch zijn stille gebieden hierdoor erg zeldzaam geworden in Nederland.)

Kan het dus ook anders?
Jazeker, deze website heeft oplossingen. Dat is stiltebeheer (het scheiden van stilte en lawaai) om gebieden echt stiller te maken en sommige andere gebieden juist het geluid te bundelen. Daarnaast maakt de fiets geen herrie en is de baantaxi duidelijk stiller dan veel wegverkeer.

Verkeer en Leefomgeving